rozmowa z psychoterapeutą

Czy psychoterapia to tylko rozmowa?

W skrócie: dlaczego nie warto iść do psychoterapeuty po poradę

Co daje relacja z psychoterapeutą?

Tym, co najczęściej zastanawia pacjentów to, czy psychoterapia to taka zwykła rozmowa, jak np. z przyjacielem. A jeśli nie, to czym się różni?

Psychoterapia to złożony proces i nie da się go opisać w kilku zdaniach. Ale można przynajmniej naszkicować, jak to mniej więcej wygląda.

Istnieją różne rodzaje psychoterapii. Każda z nich ma inne priorytety (oprócz zdrowia pacjenta, rzecz jasna), inne metody i strategie. Do tego psychoterapeuci, nawet jeśli prowadzą psychoterapię tego samego nurtu (rodzaju), to różnią się temperamentem i stylem pracy. I o tym zawsze należy pamiętać.

Warto świadomie wybierać zarówno rodzaj psychoterapii jak i psychoterapeutę.

Czy psychoterapeuta doradza?

I tak i nie. Głównie nie, ale czasami tak. Doradzanie nie jest celem psychoterapii jako takiej. Może być czasami użyte przez psychoterapeutę, zwłaszcza jeśli prowadzi on psychoterapię wspierającą (czyli bardziej dyrektywną, podtrzymującą pacjenta w kryzysowej sytuacji, z elementami psychoedukacji i emocjonalnego wsparcia).

Celem psychoterapii jest zmiana. W psychoterapiach, które pracują na nieświadomości, zmiana osiągana jest m.in. przez WGLĄD (ang. insight), który osiągany jest przez właściwą interpretację.

Co to jest wgląd?

Wgląd to inaczej uświadomienie sobie czegoś, co ma istotne znaczenie w naszym codziennym funkcjonowaniu. Psychoterapeuta może wyjaśnić pacjentowi jego trudności z perspektywy np. nieświadomych motywacji. Poczynając od rzeczy stosunkowo prostych, jak nieświadome „uciekanie” w chorobę, by uniknąć jakiejś trudnej sytuacji, po zachowania mniej oczywiste typu:

  • pomaganie innym, by poradzić sobie z poczuciem winy lub zaprzeczyć jakimś wrogim tendencjom w stosunku do nich
  • sabotowanie własnych sukcesów z lęku przed katastrofą (= stanie się coś złego)
  • nadmierna uległość i pozwolenie na przekraczanie swoich granic, jako lęk przed siłą swojej złości etc.

Oczywiście każdy „objaw”, czyli sprawę, z którą zgłasza się pacjent, traktuje się indywidualnie. Ten sam objaw może bowiem świadczyć o wielu rzeczach.

Dlaczego to jest potrzebne? Dlatego, że pozwala nam rozszyfrować konflikt wewnętrzny (np. nie chcę mieć wrogich uczuć do innych – mam wrogie uczucia do nich), który, jeśli jest nieświadomy, potrafi narobić nam dużo kłopotu. Na przykład: mam wrogie uczucia do innych, ale nie chcę ich mieć lub nie chcę wiedzieć, że je mam, więc kompulsywnie pomagam ludziom, by temu zaprzeczyć, a ostatecznie nie mogę im niczego odmówić, jestem ciągle zmęczony i zaczynam mieć wszystkiego dosyć, plus mam coraz więcej wrogości do ludzi i do siebie. I błędne koło się zamyka.

Co to jest interpretacja?

Wgląd osiągany jest dzięki interpretacji. Jest to narzędzie najczęściej stosowane przez psychoterapeutów. Kiedy psychoterapeuta interpretuje, mówi do pacjenta z perspektywy życzliwego i rozumiejącego obserwatora. Jest to rodzaj wyjaśnienia, co się z pacjentem dzieje i dlaczego.

Czy interpretacja jest lepsza, czy gorsza od porady?

Wiele osób rozpoczynających psychoterapię oczekuje porady, sugestii lub jakiegoś działania od psychoterapeuty. „No dobrze, ale co ja mam z tym zrobić?”, „Potrzebuję jakiejś instrukcji.”

Czym one się różnią, i która wnosi więcej w życie pacjenta ilustruje przykład opisany przez Betty Joseph w artykule „Przeniesienie”.

Zobacz: „Teoria kleinowska: Perspektywa współczesna”

Opisuje ona sesję z nastolatką, która odbywa psychoterapię cztery razy w tygodniu, ale nagle chce zrezygnować z wtorkowych spotkań z terapeutką. Psychoanalityczka bada wnikliwie to, co nieświadomie skłoniło pacjentkę do tej decyzji. Pozornie wydaje się, że może jest to typowa dla nastolatki potrzeba większej niezależności i separacji lub może jakieś kwestie organizacyjne związane z nauką. Jednak Betty Joseph nie ulega chęci szybkiego nadania temu znaczenia. Uważa, że nieświadome i przeniesieniowe (zobacz: budowanie relacji terapeutycznej) znaczenie jest tym prawdziwym i tym, które powinna poznać pacjentka, by mogła zachodzić zmiana w jej psychicznym funkcjonowaniu. Większe zatem znaczenie ma odkrycie przed nią tego, co nieświadome i co kieruje jej zachowaniem, niż uleganie naciskom, by coś zrobić (zgodzić się na rezygnację przez pacjentkę z wtorkowych sesji) lub dać się uwieść mechanizmowi, który ma za zadanie ukryć prawdę (np. racjonalizacja).

Ostatecznie okazało się, że dziewczyna zaczęła przeżywać psychoanalityczkę, jako kogoś dominującego i intruzywnego. Poczuła, że 4 sesje w tygodniu są ilością przytłaczającą. Bała się uzależnienia od psychoterapeutki i przyjęcia wobec niej pozycji uległej.

Co ciekawe, psychoterapeucie jest w takiej sytuacji przyznawana rola osoby dominującej i intruzywnej, którą wydaje się odgrywać. Kiedy nie godzi się na zmianę settingu (zobacz: setting w psychoterapii psychoanalitycznej), to sprawia wrażenie kogoś sztywnego i skłonnego do narzucania swojej woli pacjentce, która może uznać to za „dowód”, który potwierdza jej przekonanie. Faktycznie jednak, jest psychoterapeutą, który trzyma się uzgodnionych wspólnie ustaleń i interpretuje reakcje przeniesieniowe pacjenta. Po prostu wykonuje swoją pracę.

Oto jak podsumowuje ten wątek swojej pracy:

„Podejrzewam, że wszelkie techniki nieopierające się na interpretacji, polegają na (świadomych lub nie) próbach „wpłynięcia” na pacjenta przez analityka lub terapeutę, poprzez projektowanie w pacjenta własnych wartości, ambicji, osądów itd. Tego właśnie, na ile to w naszej mocy, psychoanaliza stara się unikać.”

Betty Joseph „Przeniesienie” w: „Teoria kleinowska: Perspektywa współczesna”, ISPHS, str.262

Podsumowując

W psychoterapii jak w życiu – każdy jej aspekt znajdzie swoje bardziej krańcowe i bardziej środkowe wersje. Nie ma jednak jednej interwencji terapeutycznej dobrej na wszystko i to dobrze, że mamy z czego czerpać. Interpretacja wydaje się jednak kluczowa w wielu rodzajach pracy terapeutycznej a jej skutki są trudne do przecenienia.

Leave a comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *